Bức tranh toàn cảnh không chỉ toàn màu xám, vì thực tế, một số vị trí còn được chính công nghệ này cho “lên đời”

Eric Priante Martin

“Tôi vẫn có một “câu thần chú” ở nơi làm việc: với tư cách là một nhà báo, tôi phải học cách sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI), nếu không, sớm muộn cũng sẽ bị nó thay thế”.

“Những tuần vừa qua ngập tràn tin tức doanh nghiệp tại Mỹ khiến tôi nhận ra mình đang chậm chân trong chính lời khuyên đó”.

“Và cũng giống như giới làm báo phải chuẩn bị tinh thần cho việc AI tái định hình ngành truyền thông, các chuyên gia trong ngành vận tải biển cũng không thể đứng ngoài cuộc”.

Câu hỏi giờ đây không còn là liệu các đợt cắt giảm nhân sự do AI có “đụng” đến khối văn phòng của ngành này hay không; mà chỉ còn là vấn đề khi nào.

Cuộc tranh luận về tác động của AI lên việc làm bùng lên mạnh mẽ khi các ngân hàng mở màn mùa công bố kết quả kinh doanh quý III với việc lãnh đạo các ngân hàng lớn của Mỹ nói với nhà đầu tư rằng họ muốn tăng trưởng hoạt động kinh doanh mà không phải phình to quỹ lương.

 

Giám đốc tài chính JPMorgan Chase, ông Jeremy Barnum, cho biết ngân hàng đang tránh yêu cầu nhân viên chứng minh họ tiết kiệm được bao nhiêu thời gian nhờ AI.

“Rất khó đo đếm. Ở một mức độ nào đó, điều đó có thể khiến mọi người đổ xô dùng AI theo những cách thực ra không hiệu quả và làm xao nhãng việc tái thiết kế quy trình cốt lõi mà họ thực sự cần làm,” ông nói với giới phân tích trong một cuộc họp trực tuyến.

Ông cũng nhấn mạnh JP Morgan Chase có “xu hướng rất mạnh” chống lại việc giải bài toán khối lượng công việc bằng cách tuyển thêm người.

Nếu như các ngân hàng tìm cách né tăng trưởng biên chế, thì ở những ngành khác lại chứng kiến các đợt sa thải quy mô lớn.

Tuần trước, gã khổng lồ thương mại điện tử Amazon đã cắt khoảng 14.000 vị trí khối văn phòng trong một đợt tinh giản duy nhất.

 

Bà Beth Galetti, Phó chủ tịch cấp cao phụ trách trải nghiệm con người và công nghệ tại Amazon, cho biết mục tiêu là giảm bớt phân cấp, cắt bỏ quan liêu, tăng trách nhiệm với công việc và cuối cùng là thúc đẩy đổi mới nhanh hơn.

“Thế hệ AI hiện nay là công nghệ mang tính chuyển đổi mạnh nhất kể từ khi Internet xuất hiện, và nó đang cho phép các doanh nghiệp đổi mới nhanh hơn bao giờ hết – cả trong các phân khúc thị trường hiện hữu lẫn hoàn toàn mới,” bà viết trong một bài đăng.

“Chúng tôi tin rằng mình cần được tổ chức lại theo hướng tinh gọn hơn.”

Đợt sa thải tại Amazon chỉ là một trong nhiều đợt cắt giảm việc làm đã chiếm sóng truyền thông trong những tuần gần đây.

 

Giám đốc tài chính của United Parcel Service (UPS), ông Brian Dykes, cho biết Công ty đã cắt giảm 34.000 nhân sự từ đầu năm tới nay, trong đó một phần ba diễn ra chỉ trong tháng 9. Trong số đó có 14.000 vị trí quản lý và 93 tòa nhà bị đóng cửa.

“Gã khổng lồ bưu kiện” này đang mở rộng tự động hóa trên toàn bộ mạng lưới hoạt động, trong khi mảng môi giới hải quan quy mô lớn của họ đã áp dụng AI để số hóa 90% giao dịch.

Còn quá sớm để khẳng định đây có phải là khởi đầu của một “cuộc đại thanh lọc AI” hay không. Những đợt cắt giảm nhân sự này có lẽ liên quan nhiều không kém so với yếu tố công nghệ thuần túy tới triển vọng nền kinh tế Mỹ đang thay đổi.

Tuy vậy, trong thời kỳ bất ổn kinh tế, AI có thể trở nên đáng giá hơn nếu nó giúp doanh nghiệp triệt giảm chi phí.

Chu kỳ bùng nổ – suy thoái đặc trưng của vận tải biển cũng đồng nghĩa: dù ngành hiện đang trong giai đoạn tốt – Chỉ số liên ngành ClarkSea của Clarksons vẫn cao hơn mức trung bình 10 năm tới 28% – thì khi có sự sụt giảm sẽ khiến việc cắt giảm chi phí mạnh tay trở thành ưu tiên hàng đầu.

Ngành hàng hải thường bị chỉ trích là chậm chân trong việc tiếp nhận công nghệ mới, nhưng tự động hóa không phải là khái niệm xa lạ ở ngành này

Tôi vẫn nhớ cảnh những cẩu trục tự động – công nghệ mà các hiệp hội về bốc xếp ở Mỹ đã nhiều năm tìm cách kháng cự không sử dụng– vận hành tại cảng Manzanillo International ở Panama. Đó là chuyện của mười năm trước.

Và những nỗ lực đưa tự động hóa lên tàu biển đã được ấp ủ từ khá lâu.

Nhưng làn sóng AI mà chúng ta đang chứng kiến hiện nay lại nhắm trực diện vào khối việc làm văn phòng.

Tác động của AI đối với khối văn phòng trong ngành vận tải biển vì thế nhiều khả năng sẽ không đơn giản.

 

Một nghiên cứu gần đây của Giáo sư Lawrence Schmidt, Trường Quản trị Sloan thuộc Viện Công nghệ Massachusetts (MIT), cho thấy AI có thể giúp doanh nghiệp gia tăng lợi nhuận, nhưng điều đó không nhất thiết dẫn tới việc phải cắt giảm nhân sự hơn.

Khi AI có thể đảm nhiệm phần lớn các tác vụ trong một vị trí công việc cụ thể, nghiên cứu cho thấy tỷ trọng lao động của con người trong nghề đó giảm khoảng 14%. Nhưng khi AI chỉ thay thế được một phần công việc, thì số lượng người làm nghề đó thậm chí có thể tăng lên, bởi công nghệ cho phép họ tập trung vào những hoạt động mà “con người làm vẫn lời hơn máy”.

Điều này đặc biệt đúng với nhóm thu nhập cao, nơi việc sử dụng AI để tăng năng suất của doanh nghiệp có thể duy trì, thậm chí mở rộng quy mô nhân sự của chính vị trí đó.

Thông điệp cho các chuyên gia vận tải biển – cũng như cho chúng tôi, những nhà báo kinh tế – là hãy chắc chắn bạn thuộc nhóm những người biết tận dụng sức mạnh của công nghệ mới.

Và thông điệp dành cho doanh nghiệp là: nếu chỉ coi AI như một công cụ cắt giảm đầu người, rốt cuộc chính mục tiêu đó cũng có thể bị phản tác dụng.

Nguồn: AI-driven cuts hit multiple sectors, will shipping follow? (Page 11 of TradeWinds, 7 November 2025)